Adet kesilmesinin süresi, önceki adet düzenine ve ilk adetin başlayıp başlamadığına göre değerlendirilir. Gebelik olasılığı ilk sırada ele alınır, gebelik dışlandıktan sonra öykü, muayene, hormon testleri ve gerektiğinde ultrason birlikte kullanılır. Amenore hakkında temel değerlendirme adımları bu sırayı açıklar.
İçindekiler
Öne Çıkanlar
- Şiddetli ya da aniden başlayan pelvik ağrı acil değerlendirme gerektirir, diğer tekrarlayan ağrılarda kısa sürede kadın-doğum muayenesi ve gerekirse ultrason gerekir.
- Kendiliğinden gelen ve emzirme ya da doğumla açıklanamayan süt kıvamında akıntı tekrarlıyorsa prolaktin ölçümüyle araştırılır.
- Ses kalınlaşması, klitoris büyümesi veya vücut kıllarında hızlı belirginleşme gecikmeden hormon açısından incelenir.
Adet Kesilmesinin Başlangıcı
Önceden düzenli adet görenlerde kesilme süresi araştırma eşiğine ulaştığında gebelik testi ve muayene gerekir. Adetleri baştan beri düzensiz olanlarda izlem süresi daha uzun olabilir. Hormon içeren doğum kontrolü, kilo ve beslenme değişikliği, yoğun egzersiz, stres ve kullanılan ilaçlar da değerlendirmeye girer.
İlk adet hiç başlamadıysa yaş ve ergenlik bulguları önem kazanır. Özellikle meme gelişimi gibi bulgular yoksa kadın-doğum değerlendirmesi gerekir. Meme gelişimi başlamış olsa bile kanama görülmüyorsa hormonların çalışması ve üreme organlarının yapısı farklı testlerle incelenebilir.
Bekleme süresi adet düzenine, ilk adetin başlayıp başlamadığına ve eşlik eden belirtilere göre değişir:
| Durum | Araştırma eşiği | İlk değerlendirme |
|---|---|---|
| Önceden düzenli adet | Yaklaşık 3 ay kesilme | Gebelik testi ve muayene |
| Önceden düzensiz adet | Yaklaşık 6 ay kesilme | Öykü, hormon testleri ve gerekirse ultrason |
| İlk adetin başlamaması | 15 yaşına kadar kanama olmaması | Kadın-doğum değerlendirmesi |
| İlk adet yok, ergenlik bulgusu yok | 15 yaşına kadar meme gelişimi olmaması | Hormonlar ve gelişim muayenesi |
Ani ve ağır belirtiler varsa bu sürelerin dolması beklenmez.

Doktor, modern ofiste yaşlı bir erkekle sağlık hakkında konuşuyor.
Acil Değerlendirme Gerektiren Belirtiler
Yan görüşte kayıp, görme değişikliği veya geçmeyen baş ağrısı adet kesilmesine eşlik ediyorsa hipofiz bölgesini etkileyen bir sorun araştırılır. Baş ağrısı yeni başladıysa ya da görme alanı daralıyorsa acil değerlendirme gerekir.
Dinlenme nabzının dakikada 50’nin altına inmesi herkeste aynı anlamı taşımaz, bu durum yeni başladıysa, belirgin baş dönmesi veya bayılma eğilimiyle birlikteyse ya da ciddi beslenme yetersizliği ve yeme bozukluğu şüphesi varsa aynı gün tıbbi değerlendirme gerekir. Çok düşük tansiyon ve ayağa kalkınca belirgin baş dönmesi de bu değerlendirmeyi gerektiren dolaşım belirtileridir.

Genç kadın, iç mekanda otururken başını tutarak sıkıntılı bir an yaşıyor.
Tekrarlayan pelvik ağrı, adet gecikmesiyle birlikte görüldüğünde adet kanının dışarı akmasını engelleyen doğumsal bir yapı sorunuyla ilişkili olabilir. Şiddetli ya da aniden başlayan ağrıda acil jinekolojik muayene ve ultrason gerekir, diğer tekrarlayan ağrılarda jinekolojik muayeneyi kısa sürede planlamak yeterlidir.
Bu belirtiler yoksa adet tarihi ve eşlik eden değişiklikler planlı muayenede değerlendirmeyi kolaylaştırır. Görme sorunu, bayılma, belirgin dolaşım bozukluğu veya şiddetli pelvik ağrı ortaya çıktığında yalnızca adet kanamasının başlamasını beklemek uygun değildir.
Hormonlarla İlişkili Belirtiler
Süt Kıvamında Meme Başı Akıntısı
Emzirme veya doğumla açıklanamayan, kendiliğinden gelen süt kıvamında meme başı akıntısı prolaktin yüksekliğiyle ilişkili olabilir. Akıntı tekrarlıyorsa veya adet kesilmesiyle birlikteyse prolaktin ölçümü yapılır, sonuç ve muayene gerek gösterirse hipofiz görüntülemesi gündeme gelir.
Meme başını sıkmak akıntıyı artırabilir ve değerlendirmeyi zorlaştırabilir. Akıntının kendiliğinden mi geldiği, tek memede mi olduğu, rengi ve ne zamandır sürdüğü muayenede nedeni ayırmaya yardım eder.

Adet düzeni ve eşlik eden belirtilere göre tıbbi değerlendirme zamanını karşılaştırır.
Androjen Fazlalığı Bulguları
Sesin kalınlaşması, klitoriste büyüme veya vücut kıllarının kısa sürede belirgin biçimde artması androjen fazlalığı açısından gecikmeden incelenir. Saç dökülmesi, akne ve tüylenme artışı da adet yokluğuyla birlikteyse hormon testleri ve gerektiğinde ultrasonla araştırılır.
Değişimin yavaş mı yoksa hızla mı ortaya çıktığı önemlidir. Hızlı gelişen belirtiler, yalnızca adet düzensizliği olarak görülmez, başka hormon sorunları da değerlendirmeye girer.
Erken Yumurtalık Yetmezliği Bulguları
Adet kesilmesine sıcak basması, gece terlemesi veya vajinal kuruluk eşlik ediyorsa ve yaş 40’tan küçükse erken yumurtalık yetmezliği araştırılır. Tek bir hormon ölçümüyle karar verilmez, FSH ölçümleri en az 4-6 hafta arayla tekrarlanır.
Kilo değişikliği, pelvik ağrı, baş ağrısı ve görme değişikliği de muayenede belirtilir. Bu bilgiler, yumurtalık kaynaklı bir durumla hipofiz, beslenme veya başka bir hormon sorununu ayırmaya yardım eder.
İlk Adetin Başlamaması ve Koku Alma Kaybı
İlk adet hiç başlamadıysa meme gelişimi gibi ergenlik bulgularının bulunup bulunmadığı değerlendirmeyi yönlendirir. Meme gelişimi ve diğer ergenlik belirtileri yoksa hormonların beyinden ve üreme organlarından birlikte çalışıp çalışmadığı araştırılır, bu durum sonradan adet görmenin kesilmesinden farklı değerlendirilir.
Koku alma duyusunda belirgin azalma veya kayıp da bu duruma eşlik ediyorsa doğuştan hormon eksikliği olasılığı düşünülür. Koku değişikliği sonradan başladıysa başlangıç zamanı önem taşır ve değerlendirmede ayrıca belirtilir.
Gebelik testi ve muayene burada da başlangıç noktasıdır, ilk adetin hiç başlamamış olması hormon testleriyle gelişim değerlendirmesini öne çeker. Görme değişikliği veya baş ağrısı eklenirse acil belirtiler için gereken değerlendirme yapılır.
Takip Bilgileri ve Kemik Sağlığı
Adet takibi tanı koydurmaz, ancak neden araştırmasını kolaylaştırır. Son adet tarihi, önceki adetlerin düzeni ve kanama süresi, kullanılan ilaçlar ve hormonal doğum kontrolü, kilo ve beslenme değişiklikleri, egzersiz, stres ve eşlik eden belirtiler aynı kayıtta tutulur.
Kayıt için şu bilgiler yeterlidir:
- Son adet tarihi ve önceki adet aralıkları
- Kanamanın kaç gün sürdüğü
- İlaçlar ve hormonal doğum kontrolü
- Kilo, beslenme, egzersiz ve stres değişiklikleri
- Ağrı, akıntı, baş ağrısı, görme değişikliği ve tüylenme gibi yeni belirtiler
Fonksiyonel hipotalamik amenore altı ay veya daha uzun sürerse kemik mineral yoğunluğu ölçümü düşünülür. Ciddi beslenme yetersizliği veya kırılgan kemik riski varsa bu inceleme daha erken yapılabilir, uzun süre düşük enerji alımı kemiklerin dayanıklılığını azaltabilir.

Bir kan örneği tüpü, kimya paneli belgesinin üzerinde yer alıyor.
Yeni başlayan ya da hızla kötüleşen belirtiler, kayıt tutmayı beklemeden tıbbi değerlendirme gerektirebilir. Kaydedilen bilgiler değerlendirmeyi destekler, ancak muayenenin yerini tutmaz.
Muayene Notu
Adet kesilmesinin nedeni çoğu zaman tek bir belirtiyle değil, zaman içindeki değişikliklerin birlikte görülmesiyle anlaşılır. Muayene günü son adet tarihini, yeni belirtileri ve kullanılan ilaçların adını içeren kısa bir notu telefonda hazır bulundurmak görüşmeyi kolaylaştırır.
Sık Sorulan Sorular
Emzirirken adet görmemek gebelik ihtimalini ortadan kaldırır mı?
Emzirme döneminde adet kanaması bir süre görülmeyebilir, ancak yumurtlama ilk adet kanamasından önce başlayabildiği için gebelik ihtimali tamamen ortadan kalkmaz. Doğumla açıklanamayan gecikmede gebelik olasılığı ayrıca ele alınır.
Sıcak basması ve vajinal kuruluk varsa kemik sağlığı neden ayrıca önem kazanır?
Sıcak basması ve vajinal kuruluk, yumurtalık hormonlarının azalmasına eşlik edebilir ve bu durum kemik dayanıklılığını etkileyebilir. Kırılgan kemik riski de varsa kemik sağlığına yönelik izlem, adet yokluğunun nedenini araştırmaktan ayrı olarak ele alınır.




